Skip to main content

دربارهٔ فیلم جاده‌ایِ کلاسیکِ سینمای هند:
فیلم «قهرمان» (Nayak) یکی از چهار فیلمِ دیجیتالی بازسازی ‌شده‌‌ی «ساتیاچیت‌ رای» فیلمسازِ هندی است که پیشتر در سینماهای PVR به نمایش درآمده بود. این فیلم در میان آثارِ «ساتیاجیت‌ رای» کمتر مورد توجه قرار گرفته است، اما برای کسانی که آن را حتی یک‌ بار دیده‌اند، کشفی لذت‌ بخش به شمار می‌آید. با وجودِ کیفیتِ بالای فیلم، در مقایسه با سایر آثارِ این فیلمسازِ بزرگ، کمتر مورد توجه منتقدان و پژوهشگران سینما قرار گرفته است.

نایک نایک، نایک نایک
«ساتیاجیت رای» درباره‌ی تجربه‌ی همکاری با اوتام کومار یکی از معروف‌ترین بازیگرانِ سینمای هند گفته است: «این تجربه، خوشایندترین تجربه‌‌ی دورانِ کاری من شد. دریافتم که او از دسته‌‌ی بازیگرانِ غریزی است. به‌ندرت یادم می‌آید که با اوتام درباره‌‌ی شخصیتش در سطحی جدی و تحلیلی گفت ‌وگویی داشته باشم. او بارها مرا با جزئیاتِ ظریف و غیرمنتظره‌ای در حرکات و رفتارش شگفت‌زده و خوشحال می‌کرد؛ جزئیاتی که از او نشأت می‌گرفت، نه از من. او همیشه در چارچوبِ شخصیتی که بازی می‌کرد و تقویت ‌کننده‌ی صحنه بود.»

آن‌ها آنقدر خود‌جوش بودند که گویی او آن‌ها را از آستین‌اش بیرون می‌‌آورد. اگر در این میان شناختی هم وجود داشت، او هرگز درباره‌اش سخن نگفت. این ماجرا مانند یک اجرای زندگینامه‌ای از یک بازیگرِ مبارز به نظر می‌رسید که به اوج می‌رسد، جایزه ملی را دریافت می‌کند، اما خود را کاملاً تنها، دورافتاده از دوستان و همکارانش، و مورد سوءتفاهمِ همگان می‌یابد.

نایک نایک
داستانِ این فیلم به اندازه‌ی مدت زمانی که قطار از کلکته تا دهلیِ‌نو سفر می‌کند، ادامه دارد. تقریباً تمام فیلم در داخلِ کوپه‌ی این قطارِ در حال حرکت، فیلم‌ برداری شده است، اما در واقعیت، نمونه‌ای کلاسیک از قدرتِ خلاقانه‌‌ و جادوییِ طراح هنری، بانسی چاندراگوپتا، است. طراحیِ داخلیِ قطار، از جمله راهرو، سالن غذاخوری و حتی سرویس بهداشتی، آنچنان بی‌نقص بود که بینندگان آن را واقعی تصور کردند. وقتی قطار واردِ ایستگاهِ راه‌ آهنِ دهلی می‌شود، مردم و هواداران، با شور و شوقی بسیار، و حلقه‌های گل دورِ قهرمان جمع می‌شوند. یک روزنامه‌ نگار، به آرامی با عمویش از آنجا دور می‌شود. قهرمان تلاش می‌کند از میان جمعیت او را ببیند، اما او دیگر پشتِ سرش را نگاه نمی‌کند. برای روزنامه‌نگار، این فقط یک برخوردِ تصادفی، اما خاطره‌انگیز است. اما برای قهرمان، این سفری عاطفی و دردناک است که هرگز انتظارش را نداشت.

در اینجا، یک سفرِ واقعی در یک قطارِ واقعی از کلکته به دهلی آغاز می‌شود. اما این سفر، لایه ‌های متعددی دارد که داستان‌های مختلفی از برخوردِ مرکزی بین قهرمانِ مشهور و ویراستارِ گمنام ناشی می‌شوند. همچنین، این یک سفرِ درونی است که آریندام از طریقِ فلاش‌بک‌هایش به گذشتهٔ خود، آغاز می‌کند؛ زمانی که در مصاحبه‌‌اش با آدیتی، او را در مسیرِ رسیدن به اوج و شهرت، (از یک بازیگر تئاترِ حومه‌ای به یک ستاره سینما) راهنمایی می‌کند. بازیگر معروفی که در مقابل تمام اعضای گروه او را تحقیر کرده بود زمانی که آریندامِ بازیگری تازه کار بود و در اولین فیلمش جلوی دوربین رفته بود، اکنون به خانه‌ی مجللِ این بازیگرِ جوان می‌آید، شکست‌ خورده، فقیر، پیر و بیکار، به‌ دنبالِ نوشیدنیِ مسکر می‌گردد. این نکته‌ای ارزشمند در مورد زوالِ شهرت، جذابیت و رفاه در صنعتِ فیلم است.

موسیقیِ متنِ خلاقانه با یک تمِ واحد، به‌دقت طراحی شده است تا به فضای در حال حرکتِ قطار که از کوپه‌ی فرست کلاسِ آریندام به واگنِ غذاخوری منتقل می‌شود، تطبیق پیدا کند. صدایِ چرخ‌ها در واگنِ غذاخوری بیشترشنیده می‌شود اما در داخلِ دستشویی بسیار بلند و بلندتر می‌شود زمانی که آریندام جلویِ درِ بازِ کوپه می‌ایستد و به ریل‌های موازی خیره می‌شود، احتمالاً با افکاری از خودکشی که لحظه‌ای به ذهنش می‌رسد، در اینجا دوربین رفت و برگشتی می‌کند تا نگرانی و اندوه را در چهره‌اش نشان دهد. آدیدی بخاطرِ تعاملِ کوتاه اما عمیقی که با این چهره دارد، متوجه می‌شود که این مرد که میلیون‌ها دنبال‌کننده دارد و مردم به دنبال امضای او می‌دوند، در واقع هیچ چیزی کمتر از این «دنبال‌کنندگان» و سایرِ مسافرانی که همراه او به پایتخت می‌روند، عادی، تنها و شکست‌ خورده نیست.

فیلم‌های جاده‌ای گاهی غیبتِ فضایلِ اخلاقی را هم در شخصیت‌هایی که یاغی می‌شوند و به جاده می‌زنند و هم در شخصیت‌های اخلاقیِ درست کردار که در شرایطی و در طولِ مسیر از فضایل اخلاقی خود دور می‌شوند، را نشان می‌دهند. جاده ماسک‌های مسافران را برمی‌دارد و آنها را به ساده‌ترین و بی‌نقاب‌ترین حالت‌شان برمی‌گرداند. این اتفاق را زمانی شاهدیم که مردان و زنان، آسایشِ زندگیِ روزمره‌شان را ترک می‌کنند و واردِ ناشناخته‌ها و نادیده‌ها می‌شوند. این اتفاق همیشه برای فیلمِ جاده‌ایِ هندی صدق نمی‌کند، اما «نایاک» نمونه‌ای کلاسیک از این تصویر است.