عشق و علاقه به موسیقی و آموخته‌های دوران جوانی، سنگ بنای فیلمِ «ماهور» ساختهْ مجید نیامراد است. همکاری با مؤسسهٔ محک و ساخت دو مستند برای این مؤسسه، این طراح صحنه و لباس باسابقهٔ سینمای ایران را ترغیب می‌کند تا در نخستین تجربهٔ سینمایی‌اش در مقام کارگردان، پیام‌آور صلح و دوستیِ جهانی باشد. فیلم «ماهور» با پیوند دادنِ موسیقی با بیماریِ سرطان و مشکلات خانوادگی، می‌کوشد از پیامدها و رنج‌های بلندمدت جنگ سخن بگوید؛ رنج‌هایی که با پایانِ جنگ، پایان پیدا نمی‌کند و زخم‌های آن، گاه تا سال‌ها در زندگیِ بازماندگان، تازه و دردناک است.
از سوگِ فرزند، تا سمفونی صلح
«استاد سعید موهبت»، موسیقی‌دانِ برجسته، در سوگ فرزندِ شهیدش اثری با عنوان «سمفونی صلح» نوشته است. دخترش، ماهور، به سرطان مبتلاست و به پیوندِ مغز استخوان نیاز دارد، اما اهداکنندهٔ مناسبی پیدا نمی‌شود. سال‌هاست که روح و جسم این موسیقی‌دان درگیر فقدان پسرش در جنگ است و اکنون احتمال ازدست‌دادنِ تنها دخترش نیز بر این رنجِ دیرپا افزوده است. در جهانی که همچنان از فقدانِ امنیت رنج می‌برد، از او دعوت می‌شود تا سمفونی صلحِ خود را با همراهیِ ارکستر سمفونیکِ کی‌یف اجرا کند؛ دعوتی که در کنارِ فرصتِ هنری، او را با موقعیتی دشوار و عاطفی روبه‌رو می‌سازد. در این داستان، موسیقی فقط حرفه و دغدغهٔ هنری شخصیت اصلی نیست؛ تلاشی است برای بیان اندوهی که شاید زبان عادی از انتقالِ کاملِ آن ناتوان باشد. «سمفونی صلح» در برابرِ صدایِ جنگ قرار می‌گیرد؛ اما آیا هنر می‌تواند زخم‌های جنگ را التیام بخشد، یا دست‌کم صدایِ رنج‌دیدگان را به گوش جهانیان برساند؟
از پاییز اوکراین تا موسیقی ماهور
فیلم «ماهور» با سرمایه‌گذاریِ شخصیِ «مجید نیامراد» و همکاریِ همراهانش، در پاییز سال ۱۳۹۶ در اوکراین فیلم‌برداری شد و بخش‌هایی از آن با همراهیِ ارکستر فیلارمونیک کی‌یف شکل گرفت. تصاویر و لوکیشن‌های زیبای اوکراین، امروز معنایی تلخ‌تر نیز یافته‌اند؛ سرزمینی که جنگ، بسیاری از چشم‌اندازها و زندگی‌های آن را دستخوش ویرانی و تغییر کرده است. پس از پایانِ فیلم‌برداری و همکاری با گروهی از بازیگرانِ باتجربهٔ ایرانی و اوکراینی، نوبت به موسیقی رسید. «بهزاد عبدی»، آهنگ‌سازِ فارغ‌التحصیلِ انستیتوی هنرِ اوکراین، قطعاتی در دستگاه ماهور ساخت؛ موسیقی‌ای که در جهان داستان، با درد و رنجِ ماهور، دختر استاد سعید موهبت، پیوند می‌خورد. این قطعات با همراهیِ گروهی اوکراینی ضبط شدند.
بانوانِ هنرمندِ گروهِ خنیاگرانِ مهر، به سرپرستی بهزاد عبدی، نیز برای ضبط صحنه‌های موسیقی در تهران به یاری مجید نیامراد آمدند؛ هرچند حضور این گروه در نسخهٔ به‌نمایش‌درآمده از فیلم چندان چشمگیر نیست.
این پرسش دربارهٔ نسبت موسیقی و تصویر پیش می‌آید: «وقتی موسیقی تا این اندازه در شکل‌گیری ایدهٔ فیلم نقش دارد، آیا حضورِ آن در نسخهٔ نهایی نیز به همان اندازه برجسته و تأثیرگذار است؟ موسیقی در چنین اثری نباید تنها همراه تصاویر باشد؛ باید بتواند به زبان مستقلِ احساسات و به بخشی از روایتِ سینمایی تبدیل شود.»
«ماهور»؛ فیلمی در انتظارِ تماشاگر، آمادهٔ اکران می‌شود. طرح گرافیکیِ «ماهور» به دو زبان فارسی و انگلیسی، در کنارِ تصویرسازها و نوازندگانِ گروهِ خنیاگران مهر، در پوسترهای تبلیغاتی و فضای مجازی منتشر می‌شود. بااین‌حال، حوادثِ طبیعی و غیرطبیعیِِ روزگار، مانع از آن می‌شوند که نوای ماهور آن‌گونه که انتظار می‌رفت به گوشِ مخاطبان برسد. جهان گرفتار همه‌گیری کرونا می‌شود و سایهٔ سنگینِ این ویروسِ مرگبارِ، بر زندگیِ مردم، در سراسر دنیا می‌افتد. ماهور، این بار در جهان بیرون از پردهٔ سینما، از این بحران جان سالم به در می‌برد و آماده می‌شود تا پس از روزگار تلخ و اندوه‌بارِ کرونا، نوای صلح و شادی سر دهد.
اما هنوز جهان از بحران پیشین رهایی نیافته است که جنگ روسیه و اوکراین در سال ۱۴۰۰ آغاز می‌شود؛ جنگی که با گذشتِ سال‌ها همچنان ادامه دارد. در این میان، برخی نمایش فیلم در زمان جنگ را به مصلحت نمی‌دانند. مصلحتِ چه کسی؟ مصلحتِ چه چیزی؟ این دو پرسش، فراتر از سرنوشت یک فیلم، مسئله‌ای مهم‌تر را پیش می‌کشند: «آیا اثری که پیام اصلی‌اش صلح و دوستی است، باید به دلیلِ وقوعِ جنگ، از تماشاگر دور بماند؟ آیا در روزگاری که خشونت و فقدانِ امنیت بر زندگی انسان‌ها سایه انداخته است، شنیدنِ صدای هنرِ صلح‌خواهانه ضرورتِ بیشتری پیدا نمی‌کند؟
البته زمان و شیوهٔ اکرانِ هر فیلم می‌تواند تابعِ ملاحظات گوناگون باشد؛ اما همین تأخیر، در مورد فیلمی با چنین مضمونی، تناقضی تأمل‌برانگیز ایجاد می‌کند. فیلمی که از رنجِ جنگ سخن می‌گوید، خود نیز در مسیرِ رسیدن به مخاطب با حوادث و محدودیت‌هایی روبه‌رو می‌شود که بخشی از آن‌ها به همان جهان ناآرام بیرون از پرده تعلق دارند. سرانجام، تصمیم گرفته می‌شود فیلم در گروه هنر و تجربه به نمایش درآید؛ اما به دلایل گوناگون، و شاید مخالفتِ صاحب اثر با این شیوهٔ نمایش، این اتفاق نیز به نتیجه نمی‌رسد.
سرانجام «ماهور» در شهریور ۱۴۰۵ به‌صورت آنلاین اکران می‌شود و مجید نیامراد در صفحهٔ شخصی‌اش، با دل‌نوشته‌ای به استقبالِ نمایش فیلم می‌رود: «ماهورِ عزیزم: یادت میاد، همیشه می‌گفتم تو رو می‌بینند. درسته زمانِ زیادی گذشته، عیبی نداره؛ مهم اینه که جهانی دیده شدی. من به داشتنِ تو افتخار می‌کنم. عشق مثل بارون نیست که گاهی نباره؛ عشق مثل هواست که ما در آن غوطه‌وریم.»
فیلم «ماهور» را می‌توانید بصورت آنلاین در فیلم نت ببینید.
