متاسفانه سه روز پیش، استاد حسین پرورش از اولین بازیگرانِ نقشِ اولِ مرد در سینمای بعداز انقلاب، که در دومین جشنوارهٔ فیلم فجر برای بازی در فیلم «نقطه ضعف»، سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول مرد را گرفته بود، در ۹۲ سالگی در آمریکا درگذشت. او پس از دریافت این جایزه، با وجودِ پیشنهادهای زیاد، دیگر به سینما باز نگشت و بعد از شش ماه درگیری با بیماری، این جهان را ترک کرد.
تنها زندگی‌نامه‌ی در دسترس از پرورش، احتمالا تنها مصاحبه‌ی موجود یا در دسترس از او در دهمین شمارهٔ مجله‌ی «فیلم» است که پانزدهم بهمن ۱۳۶۲؛ چاپ شده است. او که استادِ بازیگری سینما و تئاتر، در دانشگاه بوده، از سال ۱۳۳۷ تا ۱۳۴۱، دوره‌ی عمومی تئاتر را در یکی از دانشگاه های آمریکا گذرانده و سپس، یک دوره‌ی دوساله دانشگاهی را نیز در همین زمینه طی کرده است. «پرورش» از سال ۴۴ تا ۵۰، در یکی از استودیوهای فیلم‌سازی آمریکا، کار عملیِ بازیگری را آغاز کرده و چندی بعد، به آموزش این فن پرداخته است. او طی همین دوره، نقش‌های کوتاهی نیز در چند مجموعه‌ی تلویزیونی بازی کرده است. پرورش، پس از بازگشت به ایران، از سال ۱۳۵۲ به تدریس بازیگری در دانشکده‌ی هنرهای زیبای دانشگاه تهران و دانشکده‌ی هنرهای دراماتیک پرداخته و در این مدت، تنها در چند نمایش تلویزیونی شرکت کرده و سرپرستیِ بخش تئاتر دانشکده‌ی هنرهای زیبا را به عهده داشته است.
بجز این‌ها در میان آثار زندهیاد خسرو شکیبایی نیز ردّ و نشانی از تله‌تئاتر با خشم به گذشته بنگر (۱۳۵۴) به کارگردانی حسین پرورش بر اساس نمایش‌نامه‌ای از جان آزبرن دیده می‌شود. چند سال پس از غیبتِ طولانی او، نمایش‌نامه‌ی یک نوکر و دو ارباب اثر کارلو گولدونی با ترجمه‌ی پرورش توسط نشر «قطره» در قالب کتاب منتشر شد. این، تقریباً همه‌ی آن چیزی است که این سو و آن سو از هنرمندی که به پستوی خموشی پناه برده یا رانده شده بود دستگیر آدم می‌شود. البته در سومین شماره‌ی مجله‌ی «کتاب صحنه» (پاییز ۱۳۷۷) «یادداشت‌های کلاس درسِ» او توسط شاگردش حسین آزموده، بر اساسِ جزوه‌های به‌یادگارمانده از او منتشر شده، شاگردانش کلاس‌های درس او را «نو، جذاب و بسیار کاربردی» توصیف کرده اند.
پرورش در مصاحبه با مجله فیلم، گفته بود که بسیاری از بازیگرانِ تئاتر از جمله خودش، در حالِ کوچ به سینما و تلویزیون هست. پرورش به‌نوعی شاه‌نقش زندگی هنری و سینمایی‌اش را در فیلم «نقطه‌ضعف» ساختهٔ زندهیاد محمدرضا اعلامی به یادگار گذاشت. یکی از نخستین نشانه‌‌ها و طلایه‌داران آن‌چه بعدها «سینمای جدید ایران» خوانده شد و منظور، سینمایی بود که بعد از انقلاب با هزار اگر و اما و قید و شرط و نظارت و «حمایت» و هدایت، سرپا ماند و البته به توفیق‌هایی، از جمله جهانی شدن سینمای بومی ایران، نیز انجامید. «نقطه‌ضعف» نخستین فیلم زندهیاد محمدرضا اعلامی هم بود که توسط منتقدان، بسیار تحسین شد و برای عده‌ای از آن‌ها حکم یک فیلم‌کالت را دارد و نسخه‌هایش هنوز در مراسم‌های به نمایش درمی‌آید و مورد نقد و بررسی قرار می‌گیرد. (متاسفانه اعلامی در ادامهٔ فیلمسازی‌اش کم‌تر توفیقی در آثاری با همین عیار از خود نشان داد). او به همراه فیلم‌برداری همیشه خوب علی‌رضا زرین‌دست، موسیقی بابک بیات و بازی خوب هر سه بازیگر اصلی‌‌اش (پرورش، گلپایگانی و هاشم‌پور) فیلمی ماندگار از خود به یادگار گذاشت. در این میان اما تماشای نقش و حضور پرورش شاید اثری بیش از بقیه‌ی خالقانِ این فیلم بر بیننده گذاشته است.
می‌مانَد این نکته‌ی مهم که در شروع دوره‌ی جدید سینمای ایران و متولیان انقلابی و دولتی، بازیگران – حتی آدم‌های بسیار موجهی مانند فرامرز قریبیان و همگنان او، به هر بهانه‌ای از یک سال تا چند سال ممنوع از کار می‌شدند. البته هر قدر ممنوع‌التصویریِ کسانی از جنس قریبیان و زندهیاد داود رشیدی در آن زمان رسانه‌ای می‌شد، بودند کسانی چون پرورش هم که در صورت (و احتمال) ممنوعیت، حتی خبر بی‌کار شدن آن‌ها هم به هیچ رسانه‌ای راه نمی‌یافت. به هر حال این هم یک احتمال است که باید در خصوص او در نظر گرفته شود که به هر حال، ممکن است یکی از علت‌های دوری همیشگی‌اش از آینده‌ی سینمای ایران بوده باشد..
گر جایزه‌ی «لوح زرین بهترین بازیگر نقش دوم مرد [معادل نقش مکمل امروز] به پرویز پرستویی برای «دیار عاشقان» را جایزه‌ای در مرتبه‌ی دوم اهمیت به نسبت «لوح زرین بهترین بازیگر نقش اول مرد به حسین پرورش برای «نقطه‌ضعف» به حساب بیاوریم، زندهیاد پرورش نخستین برنده‌ی جایزه‌ی بازیگری در تاریخ جشنواره‌ی فیلم فجر به شمار می‌آید. لوح زرین در سال‌های اولیه‌ی برگزاری جشنواره، معادلِ سیمرغ بلورین امروزی بود. جشنواره‌ای دولتی و عجیب که در نخستین دوره‌اش به هیچ فیلم بلندی جایزه نداد، حتی از افراد شایسته هم برای نامزدی یا در مقام «تحسین» هیچ نامی نبرد. در دوره‌ی دوم نیز به‌کلی بازیگرانِ زن را نادیده گرفت و تازه از دوره‌ی سوم به بعد بود که زنان (پروانه معصومی، جیران شریف) را شایسته‌ی برنده شدن تشخیص داد.
به هر حال در جشنواره‌ی دوم نیز آشکار بود که جایزه‌ی پرورش، ارزش و اعتبار زیادی دارد. از همان سال‌ها نیز تا همین چند سال پیش برنده شدن یک بازیگر به عنوان بهترین بازیگر نقش اول جشنواره، به او اعتباری می‌بخشید و چنین بازیگرانی اگر هوشمندانه عمل می‌کردند و شانس و اقبال هم می‌داشتند، می‌توانستند در ادامه‌ی فعالیت، کارنامه‌ی وزینی برای خودشان دست‌وپا کنند. پرورش اما دیگر در جلوی دوربینِ هیچ فیلم و سریال دیگری حاضر نشد. نگارنده حتی به یاد دارد که زندهیاد حمید رخشانی در مصاحبه با گاه‌نامه‌ی «سینمای نوین» گفته بود که در شروع ساختِ نخستین فیلمش «راه دوم» به بازیِ حسین پرورش در کنارِ فریماه فرجامی اندیشیده بوده اما پرورشِ ۵۲ساله خودش را برای چنین نقشی پیر می‌‌دانسته و سرانجام ناصر طهماسب و پروانه معصومی، جای‌گزین این دو شده بودند. همین نقل قول از کارگردان آن فیلم نشان می‌دهد پرورش به عنوان چهره‌ی آشنای مردم کوچه و بازار (با سریال پربیننده و جنجالیِ «اشک تمساح» تا چه حد اهل مراقبت از نام، چهره و کارنامه‌اش بوده است.
پروانه معصومی و حسین پرورش در کلاغ
حضور در فیلم‌های زندهیاد بیضایی هنوز هم برای بیشینه‌ی اهالی بازیگری در ایران وسوسه‌ای بزرگ است. چه کسانی که همواره به او پیغام داده‌اند بدون دستمزد و هیچ پیش‌شرطی، حاضرند در فیلم بعدی استاد بازی کنند. پرورش این بخت را یافت که در «کلاغ» سومین فیلم استاد، نقش اصالت، گوینده‌ی تلویزیون، را ایفا کند. نمایش عمومی این فیلم چندان که باید موفق نبود. اما خیلی زود مهدی صباغ‌زاده، فیلم‌ساز جوان، برای نقش مهمی از نخستین ساخته‌اش «آفتاب‌نشین‌ها» در کنار علی نصیریان به سراغ پرورش آمد. او نقش وزیری از کابینه‌ی شاهنشاهی را که پدرش ارباب زورگوی یک روستا است و توسط روستایی ستم‌دیده (نصیریان) به قتل می‌رسد بازی کرد. آفتاب‌نشین‌ها به عنوان یک فیلم انقلابی نمایش گسترده و موفقی داشت. پرورش در گام بعدی به یک سریال تلویزیونی دعوت شد: نقش نخستِ داستان به نام «محمدعلی شاه‌دوست» در «اشک تمساح» که پخش آن گویا از بهمن ۱۳۶۱ از شبکه اول شروع شده بود و تا نوروز ۱۳۶۲ ادامه یافت، جنجال‌های فراوانی را در پی داشت. شاه‌دوست مدیر کل حسابداری وزارت دربار شاه است که پس از انقلاب تقریباً مخفیانه و در بیم و امیدِ گیر افتادن یا گریختن از دست انقلابیون به این در و آن در می‌زند. مردی (که سرانجام معلوم می‌شود انقلابی‌نماست)، به نام فضایلی که می‌‌کوشد از آب گل‌آلود ماهی بگیرد مدام شاه‌دوست را تهدید می‌کند، تا آن‌که سرانجام دستِ فضایلی برای شاه‌دوست رو می‌شود. البته اولین و تنها نمایشِ «اشک تمساح» از قرار به پایان طبیعی و منطقی خودش نرسید و به‌نوعی سرهم‌بندیِ قصه و حذف برخی قسمت‌های بعدی سریال که به علت سانسور کلی، زودتر از تدوین اولیه توسط سازندگانش به پایان تحمیلی آن انجامید، باعث شد تا «اشک تمساح» بسیار زودتر از حد معمول از خاطرها محو شود. آن‌زمان هنوز بحث جداسازی گریم بازیگران مرد و زن و اجرای گریم بانوان از سوی چهره‌پرداز بانو جدی گرفته نشده بود و همین مسأله (وجود نام گریمور مرد در تیتراژِ این سریال) حساسیت‌هایی را برانگیخت و در نهایت به تفکیک مجریانِ گریم در تلویزیون و حتی سینمای ایران انجامید.
به همین سبب پرورش نتوانست پس از بازی در فیلمِ آخرش «نقطه‌ضعف» از طریق بازپخشِ «اشک تمساح» به مردم و حتی کارگردان‌های تلویزیون و سینما، نام و چهره و قدرت بازیگری‌اش را یادآوری کند و امکان حضور در آثار تازه‌ای برایش به وجود بیاید. دلایل امروزینش هم (با قید همان شایدِ همیشگی) این است که «نقطه‌ضعف» آخرین یادگار (و تلاقیِ نگاهِ) تماشاگر حرفه‌ای سینمای ایران با بازیگری با چنین توانایی بالایی بوده است. توانایی‌ای که پرورش با ربودنِ نخستین جایزه‌ی بزرگ بازیگری در آغاز راهِ جشنواره‌ی فیلم فجر، نشان داده بود که در صورت تداوم فعالیت می‌تواند آوازه‌ای جهانی (هم) برای خودش دست‌وپا کند. او خوش‌چهره بود (در نقطه‌ضعف خنده‌هایش گاه آدم را به یاد فردین می‌انداخت) و با قدِ متوسطش در ۵۲سالگی، خوش‌اندام نیز بود. ضمن این‌که در آن زمان، قحطی بازیگرانِ خوش‌چهره (از زن تا مرد) به سراغ سینمای ایران آمده بود و در کورانِ ستاره‌زدایی، پرورش می‌توانست همدلی بیافریند و بر پرده بدرخشد که از این نظر وجودش غنیمتی بود. اما تقدیر چنین رقم نخورد، او به پستوی خموشی خزید و سایه‌نشین ماند.
