نهال تجدد، نویسنده و پژوهشگر ایرانی در کتاب “ایرانیتر” دربارهی همسرش «ژان کلود کریر» فیلمنامهنویس و بازیگرِ فرانسوی که از فیلمنامههایش بیش از صد اثرِ سینمایی و تلویزیونیِ مهم و ماندگار، از جمله شش فیلمِ مهمِ لوییس بونوئل ساخته شده، چنین نوشته است: یکبار «ژان کلود» داشت از پلههای حیاط پایین میرفت، ناگهان برگشت، به ساختمان نگاه کرد و گفت: «اگر روزی مجبور به ترک خانه شوم، با چه نگاهی از آن خداحافظی کنم؟»
من وقتی این بخش از نقلِ قولِ خانم تجدد را خواندم، با خودم عهد کردم تا زندهام مانعِ این نگاه شوم…
نمیدانم تا چه حد به این نگاه پایبند ماندم؟
آره پدر عزیزم!
ماههای اولی که مبتلا شدی به «دردِ فراموشی»، سراغ مادرمان را میگرفتی. میپرسیدی: «شماره تلفنِ مادرتان چنده؟»
میگفتیم: «مامان خیلی ساله فوت کرده…»
قانع نمیشدی. آن موقعها بلد نبودیم در برابرِ کسانی که آلزایمر گرفتهاند باید چه جوابی بدهیم. دکترت میگفت کسانی که فراموشی گرفتهاند اتفاقا خیلی احساساتشان فعال است. و ما بلد نبودیم.
بارها میگفتی: «اینجا خانهی من نیست…»
جواب میدادیم که: «نه! اشتباه میکنی بابا!»
مستاجر داشتیم و قولنامه را نشانت میدادیم و میگفتیم: «ببین! بخوان! جلوی اسم مالکِ خانه نوشته شده: محمدِ مهدویِ هزاوه.»
باور نمیکردی! عصبانی میشدی!
میگفتی: «اینجا خانهی من نیست! منو ببرید خانهی خودم!»
و ما بلد نبودیم حرف شما را تایید کنیم. سوار ماشینت میکردیم و چند خیابان را میدیدی و دوباره برمیگشتیم خانه. پاتوقت مغازهی برنجفروشیِ آقای افشار بود. این اواخر وقتی میرفتی آنجا ساکت بودی.
آرام بودی.
سکوت، آخرین منزلگاه است. سکوت، انتهایِ گفتوگوست.
بارها خواستی تو را به روستایی که در آن متولد شده بودی، هزاوه(زادگاه امیرکبیر) ببریم. همگی راهی شدیم. از دریچهی چشمانت در جستوجوی کودکیات بودی؟ در پی کشفِ دوبارهی مادرت بودی؟ خواهرت را طلب میکردی؟ برای آن یکی خواهرت دلت تنگ شده بود؟ برادرت را میخواستی…
انگار برایت قابل هضم نبود که هیچکس نیست و همه رفتهاند به آسمان و همه غرق شدهاند در دریای بیکرانهی بهارها و تابستانها.
یکبار اصرار کردی: «شمارهی تلفن مادرتان را بدهید…» دعوایمان کردی که شما چه بچههایی هستید که نمیتوانید یک شماره از مادرتان پیدا کنید! میگفتی: «پس مردهها چهجوری همدیگر را در آسمان پیدا میکنند؟» و ما بلد نبودیم چه جوابی بدهیم. و ما بلد نبودیم کسی که گذشتههای دور را بلد است چگونه گذشتهی نزدیک را نابلد است.
چند باری داروهایت را نمیخوردی. میل به رفتن داشتی. بارها گفتی: «خسته شدم…» در پی یاران قدیم بودی؟
به عکس جوانیهایت نگاه میکنم. آن موقع که لباسِ نظامی بر تن داشتی. مقتدر بودی. منظم بودی. جای هر چیز در خانه معلوم بود.
بوشهر بودی.
دالکی بودی.
آشتیان بودی.
آران و بیدگل و قمصر بودی و دهها جای دیگر.
اهالی روستای هزاوه به شما میگفتند: “سرکار ممد.”
یکبار گفتی وقتی در آن سالهای دور به بوشهر میرفتی برای اولین بار نخل دیده بودی. ژاندارمری استخدام شده بودی و در شروع کار، لب دریا نگهبانی میدادی و یکبار برایمان تعریف کردی که از بس خسته بودی خوابت برده بود. کنار موج دریا. کنار خرمای جنوب و اسلحه بر دوش. افسر نگهبان سر رسیده بود و دعوایت کرده بود. بازداشت شده بودی.
حالا از رنجی چند ساله رها شدهای. حالا راحت خوابیدهای. کنار آسمان. بی آنکه افسری دعوایت کند. بی آنکه بازداشت بشوی. مرگ، خوابیدن روی حریر نرم بارانیست.
حالا دیگر رفتی. شمارهی تلفن مادرمان را پیدا کردهای. در کنارِ برادرت، خواهرانت، مادرت ننه معصومه و در کنارِ پدرت، آقا مصطفی.
با خودم فکر میکنم. آیا آدمی توان این را دارد که مانع این نگاه شود؟
ما تازه بلد شده بودیم چکار کنیم. مثلا الکی بگوییم که مادرمان تو راهه. مثلا الکی بگوییم خانه جای دیگریست. بگوییم که بالاخره روزی همهی دردها فراموش میشود. روزی فراموشی هم فراموش میشود.
ـــ آره بابا، ما دیر بلد شدیم.
و ما دیر فهمیدیم که در نهایت همه از خانهی خود خداحافظی خواهند کرد…

