فیلم خوش ساختِ (I Swear) با دو ترجمهُ «قسم میخورم و دشنام میدهم» در ایران شناخته میشود. این فیلم بر اساسِ مستندِ معروفِ «جان دیوانه نیست» (John’s Not Mad) که شبکهُ BBC، در سال ۱۹۸۹ دربارهُ زندگیِ “جان دیوید سان” ساخته است، بیماری که با “سندروم تورِت” “Tourette’s syndrome” دست و پنجه نرم میکند. از ویژگیهای این سندرومِ آزاردهنده و ویرانگر میتوان به تیکهای حرکتی، آوایی، رفتارهای وسواسگونه، خشونتهای ناگهانیِ فیزیکی، و گاه کلامیِ غیر قابل کنترل، که به آن «کوپُرولالیا» (Coprolalia) میگویند، اشاره کرد.
فیلم زندگینامهایِ «Front of the Class» «در مقابلِ کلاس»، محصول سال ۲۰۰۸ به کارگردانی پیتر ورنر هم پیش از این، دربارهُ سندرومِ تورت و چالشهای آن ساخته شده بود. این فیلم قصهی جان دیوید سان است که از چهارده سالگی و زمانی که دچارِِ سندورمِ تورِت میشود، زندگیِ دشواری را تجربه میکند و ناخواسته تبدیل به شخصی ضدِ اجتماع میشود. او نوجوانی معمولی و دروازهبانی با استعداد و خوش آتیهای است، اما به دلیلِ درگیری با سندرومِ کمتر شناخته شدهُ تورِت زندگیِ اجتماعی و خانوادگیاش مختل میشود. اطرافیانش او را به علتِ رفتارهای ناگهانی و ضدِ اجتماعی، طرد میکنند از جمله پدرِ جان، بعد از دیدنِ رفتارهای تهاجمیِ پسرش، خانواده را رها میکند.
جان سالها زندگیِ سختی را در گریزِ از اجتماع و همراه با مادرِ سرد و سختگیرش میگذراند. او بسیار تنهاست، نه خانواده درکش میکند و نه جامعه پذیرای اوست. پسرِ بینوا همیشه بخاطرِ شرم از رفتارها و حرفهای غیر ارادیاش، رنج میبرد. آشناییِ اتفاقیِ جان با مادرِ همکلاسِ دوران مدرسهاش، دریچهای تازه به رویش باز میکند. دوتی(با بازی مکسین پیک) با دیدن جان تصمیم میگیرد او را مدتی در کنار خودش نگه دارد. دوتی حکمِ مادر و ناجی جان را پیدا میکند و از آنجا که سالها پرستارِ بیمارستان روحی/روانی بوده سعی در درمانِ او دارد.
فیلمِ «قسم میخورم/دشنام میدهم» تلاش میکند اثری آگاهی بخش، در ارتباط با سندروم تورِت و نوع برخورد و همدلیِ با مبتلایان باشد. زیر لایههای فیلم دربارهی روابط انسانی، درخواستِ کمک از دیگران و پذیرشِ خود است. وقتی جان کمکِ دوتی را میپذیرد و در روندِ درمان با او همکاری میکند؛ به قابلیتهای پنهانِ خودش پی میبرد. علاوه بر مخاطبانِ درگیر سندروم تورت مخاطبانی که از شرم و وسواس فکری عملی(OCD) رنج میبرند با جان همدلی میکنند و رفتارهای وسواسگونه و شرم او را بیشتر از هر کسی درک میکنند.
آنچه جان دیوید سان را در تاریخِ بریتانیا ماندگار کرده قدرتِ نهفتهُ او برای شجاعتِ حضور در جامعه و پذیرش مشکلی است که خودش از آن باخبر است. رنج و شرمِ جان تبدیل به قدرت و انگیزهُ او میشود تا سخنرانِ پلیس، مبتلایان به تورت و معلمان باشد و به جامعه و شناختِ این سندروم کمک کند و این سخنرانیها همان سکوی پرتابِ او در زندگی است نقطهای که جان را از جایگاهِ قربانی به ناجی تبدیل میکند. جان که انسانی مقاوم اما درد کشیده است، بیشتر از هر درمانگری با مبتلایانِ به سندروم تورت همدلی میکند و از چهرههای تاثیر گذار بریتانیا میشود تا جایی که ملکهُ انگلستان در سال ۲۰۱۹ به او نشانِ افتخارِ (MBE) اهدا میکند.
فیلم از منظرِ بازیگری، اثری بسیار مثالزدنی و مهم است، بازیگران اصلیِ آن مثل رابرت آرمایو، اسکات الیس واتسون، مکسین پیک برای باورپذیر کردنِ نقشهایشان، تلاشی ستودنی بر عهده داشتهاند. رابرت آرمایو، برای بازی در نقش دورانِ بزرگسالیِ جان دیوید سان جایزهی نقش اولِ مرد هفتاد و نهمین دورهُ جشنوارهُ بفتا را گرفته است. او که برای نزدیک شدن به نقش، ماهها با جان دیوید سان وقت گذرانده، حرکات و تیکهای عصبیِ سندرومِ تورِت را کامل درک کرده و این نقش را روان و باور پذیر، بازی کرده است.
اسکات آلیس واتسون، دورانِ نوجوانیِ شخصیت جان را بازی کرده، او بازیگری با استعداد و توانمند است که با سنِ کم از عهدهُ نقشی چنین سخت بر آمده و نامزدِ دریافت دو جایزهی بازیگری از جشنوارهی فیلمِ مستقل بریتانیا شده است. و باید بازیِ مکسین پیک را ستایش کرد که در نقشِ دوتی خوش درخشیده و خشم و اضطرابِ پنهان، در چهرهاش، تماشاگر را مبهوت میکند، او توانسته شخصیتِ دوتی را چون مادر و ناجیِ مهربان، ماندگار بازی کند.
فیلمِ «قسم میخورم/دشنام میدهم» اثری ماندگار و خوش ساخت است و جدا از مخاطبِ عام، منبعی برای رواندرمانگران و علاقهمندانِ روانشناسی است.
«I SWEAR»
نویسنده و کارگردان: کرک جونز
بازیگران: رابرت آرمایو، ماکسین پیک، شرلی هندرسون، پیتر مولان، اسکات الیس واتسون
محصول: بریتانیا
سال ساخت: ۲۰۲۵
