نگاهی به فیلمی که در کن جایزهٔ بهترین فیلمنامه را گرفت: مادران جوان (Young Mothers)
ساختهٔ برادرانِ هنرمندِ سینمای فرانسه، (ژانپییر و لوک داردن)، یکی از آثار برجستهٔ سینمای اجتماعیِ معاصرِ این کشور، است که نخستین بار در جشنواره کنِ امسال اکران شد و نهتنها نقدهای مثبتی دریافت کرد که جایزه بهترین فیلمنامه را نیز از آنِ خود کرد.
این فیلم، به شکلی مستندگونه، مستقیم به روایتِ مشکلات و چالشهای مادران نوجوان در جوامع مدرن، میپردازد.
این بار برادران داردن بر واقعگرایی و نمایشِ زندگی روزمره تمرکز کردهاند و تماشاگر را به دنیای پرتنش و پیچیدهٔ چهار مادر جوان وارد میکنند و شرایط روانی و اجتماعی آنان را به شکلی ملموس و انسانی به تصویر درمیآورند. «مادران جوان» تحلیلی عمیق دارد از مسئولیتهای مادری، فشارهای اجتماعی و فرهنگی و تأثیرهای زندگی اقتصادی بر روابط خانوادگی. بازیگرانی چون کریستل کورنیل، ایندیا هیر، جولی امبوندو، لوسی لاروئول، السا هوبن و… در این فیلم، با مهارت و نرمشی استادانه به ایفای نقش پرداختهاند.
سینمای فرانسه این بار داستانِ چهار مادرِ نوجوان را در شهر لیژ (بلژیک) روایت میکند که در آستانهٔ آغاز زندگی جدید، بهعنوان مادر قرار دارند. این مادران هر کدام از پسزمینههای اجتماعی مختلفی میآیند و در شرایط گوناگونی با چالشهای تربیت فرزند و مسئولیتهای خانوادگی روبهرو هستند. آنها در خانهای امن که تحت نظر خدمات رفاهی است، زندگی میکنند تا با دنیای مادری و فرزندی آشنا شوند و در صورت عدم آمادگی، نوزادان خود را به خانوادههای دیگر بسپارند. در واقع فیلم چهار روایت را به شکل موازی و به دور از سانتیمانتالیسم برای مخاطب تعریف میکند.
جسیکا دختری است که خود در کودکی به فرزندخواندگی سپرده شده و اکنون باردار است و مصمم است چرخهٔ رهاشدگی را بشکند و مادر خوبی برای دخترش باشد. آریانه، برخلاف جسیکا، خانوادهای ناپایدار دارد؛ مادرش او و نوزادش را دوست دارد اما مسئولیتپذیر نیست. آریانه در تلاش است آیندهای بهتر برای فرزندش فراهم کند، حتی اگر به معنای واگذاری او به خانوادهای دیگر باشد. پرلا با امید به حفظ رابطهاش با یک پسر نوجوان باردار شده و پس از آزادی او از بازداشتگاه با بیتوجهی کامل مواجه میشود. جولی همراه با پسری نوجوان با گذشتهای از اعتیاد، تلاش میکند مسیری تازه بسازد. در واقع برادران داردن میخواهند بگویند در دلِ ناامیدی و تنشهایی که وجود دارد، دو نفر میتوانند باشند که عشق بکارند.
مادران جوان به دور از زیادهگویی، نهتنها به مشکلاتِ درونی این زنان بلکه به فشارهایی که از سوی جامعه و فرهنگ به آنها وارد میشود نیز میپردازد. فیلم بهطور هوشمندانهای مشکلات ساختاری جامعه را نشانه گرفته است؛ از نگرانیهای اقتصادی و اجتماعی گرفته تا مواجهه با انتظارات خانوادگی و اجتماعی از نقش و مسیولیتِ مادر بودن. مادران جوان تصویری کاملاً واقعگرایانه و بیپیرایه از زندگی این زنان ارائه میدهد. این مادران، در حالی که میخواهند بهترین مادر برای فرزند خود باشند، همزمان با فشارهای روانی زیادی مواجهاند. انتخابها، فرصتها و دنیای پیچیدهای که در آن زندگی میکنند، بهطور واضحی در این فیلم نشان داده شده است.
مادران جوان اثری بسیار ساده و در عین حال مملو از واقعیتهای تلخ است و به جای دلسوزی و شاید هم قضاوت، از مخاطبانش میخواهد این دختران را درک کنند. همبستگی زنان از مهمترین پیرنگهای این فیلم محسوب میشود.
اثری مستندگونه
یکی از ویژگیهای برجستهٔ این فیلم، سبک کارگردانیِ واقعگرایانه و نزدیک به مستندِ «برادرانِ داردن» است. آنها بهعنوان کارگردانانی شناختهشده، با نگاهی صادقانه و دقیق به زندگیِ روزمرهٔ انسانها، در مادران جوان نیز از روشهای مشابه استفاده کردهاند؛ دوربینهای روی دست و نماهای نزدیک، بهطور طبیعی تماشاگر را به درونِ زندگیِ شخصیتها میبرد. این انتخابهای سینمایی بهویژه در صحنههایی که نشاندهندهٔ تعاملات بین مادران و فرزندان یا روابط خانوادگی هستند، بسیار کوبنده و تأثیرگذارند.
در مادران جوان هیچچیز بیش از حد دراماتیک یا اغراقآمیز به نظر نمیرسد. برادران داردن از استفاده زیاد از موسیقی یا دیالوگهای طولانی خودداری کردهاند و بهجای آن بر جزئیات زندگی روزمره تمرکز داشتهاند. این رویکرد باعث میشود فیلم تجربهای کاملاً واقعگرایانه و سرشار از سکون باشد؛ جایی که احساسات و کشمکشهای درونی شخصیتها بیش از هر چیز از طریق حرکات بدن، نگاهها و سکوتها منتقل میشود. البته سکانس پایانی فیلم که با شعری از «آپولینر» با عنوان «بدرود» خاتمه پیدا میکند، بسیار تاثیرگذار و قابل تمجید است.
بازیگرانِ فیلم چهرههای مشهوری نیستند، اما هر کدام برای مخاطب، عمق دارند و کارگردان بهخوبی آنها را هدایت کرده است و آنها در ایفای نقشهای خود بهشدت مؤثر عمل کردهاند. بازیگران جوان، بهویژه در نقش مادران، با اجراهایی ساده و در عین حال با احساسات پیچیده، تماشاگر را با خود همراه میکنند. شخصیتها بدون هیچگونه تظاهر یا اغراق، مشکلات درونی و روانی این مادران را بهروانی به تصویر میکشند. در حالی که فشارهای فرهنگی و انتظارات اجتماعی میخواهند مادران را در قالبهای خاصی بگنجانند. فیلم نشان میدهد این دختران باید با این شرایط مبارزه کنند و همزمان هویت و آزادی فردی خود را حفظ کنند. شاید وارد نشدنِ فیلمساز به شعارزدگی را بتوان از نقاط قوت فیلم بحساب آورد.
با این حال، یکی از نقاط منفی فیلم، کندی روایت در برخی از بخشهاست. تماشاگر ممکن است احساس کنند روند داستان، در سکانسهایی از فیلم، بهویژه در نیمه اول، به اندازه کافی روان نیست و گاهی جزئیات بیش از حد نمایش داده میشود. در این بخشها، فیلم به شکلی آرام به بررسی روابط شخصیتها میپردازد که ممکن است برای بعضی از تماشاگران جذابیت کمتری داشته باشد. نکته اینجاست که مادران جوان فیلمی مهیج و سرگرمکننده نیست، بلکه اثری متفکر و تأملبرانگیز است.
