Skip to main content

فیلم «بدترین آدم دنیا» ساختهٔ یواخیم تریه و با بازی درخشانِ رناته رینسوه که در نقش جولی جایزه‌ی بهترین بازیگرِ زنِ جشنواره‌ی کن ۲۰۲۱ را دریافت کرد. جولی زنی که انگار تمام عمرش در جست‌وجوی نسخه‌ای از خودش می‌گردد که هنوز پیدایش نکرده است. او از پزشکیِ عمومی به روان‌شناسی می‌رود، بعد به سراغ عکاسی می‌رود و در نهایت با کار در یک کتاب‌فروشی آرام می‌گیرد. جولی در روابطِ عاطفی‌اش هم همین الگو تکرار می‌کند؛ آدم‌ها، رابطه‌ها و آینده‌های متفاوت را تجربه می‌کند، شاید به امید آنکه بالاخره چیزی را پیدا کند که در درونش گم کرده است. اما مسئله فقط تغییر شغل یا انتخابِ آدم‌های متفاوت نیست. انگار جولی هر بار امیدوار است با عوض کردنِ چیزی در بیرون، به آرامشی در درون برسد؛ غافل از اینکه بعضی گم‌گشتگی‌ها را نمی‌توان با تغییرِ محیط، رابطه یا سبکِ زندگی، برطرف کرد. شغلِ جدید، آدمِ جدید، شهرِ جدید و سبکِ زندگیِ جدید. برای او هر بار چیزی در بیرون از خودش تغییر می‌کند، اما آن حسِ گم‌گشتگی همچنان باقی می‌ماند.

فیلم در ادامهٔ کنکاشِ شخصیتی و نزدیک شدن به زندگیِ این زن، از یک داستانِ عاشقانه فراتر می‌رود و پرسشی عمیق‌ را پیش می‌کشد: «مرز میان تغییر کردن و فرار کردن کجاست؟» چقدر از آنچه در زندگی‌مان تغییر می‌دهیم، واقعاً انتخابی تازه است و چقدرِ آن تلاشی برای فرار از مواجهه با خودمان؟گاهی تصور می‌کنیم اگر رشته‌ی دیگری بخوانیم، شغل بهتری پیدا کنیم، با آدم دیگری وارد رابطه شویم یا به شهر دیگری برویم، بالاخره آن رضایتی را تجربه خواهیم کرد که مدت‌هاست دنبالش هستیم. اما شاید بعضی خلأها با تغییر دادنِ جهانِ بیرون، پر نشوند چون مسئله، نه لزوماً جهان اطراف ما، بلکه نسبتی است که با خودمان داریم.

فیلم تلاش دارد به تماشاگرش بگوید: «می‌توانی تمامِ زندگی‌ات را تغییر دهی ولی همچنان همان آدمِ گمشده باقی بمانی.» با این حال، فیلمِ «بدترین آدم دنیا» قرار نیست آزادی و تجربه کردن را نفی کند. جولی حق دارد انتخاب کند، اشتباه کند، نظرش را تغییر دهد و حتی از تصمیم‌های گذشته‌اش پشیمان شود. اما آزادی هم بدون شناخت خود می‌تواند به سرگردانی تبدیل شود. شاید مسئله این نباشد که بالاخره بفهمیم دقیقاً چه کسی هستیم؛ بلکه این باشد که یاد بگیریم با تمام تردیدها و تناقض‌هایمان، مسئولانه زندگی کنیم. و شاید بلوغ از جایی شروع می‌شود که دیگر مدام نمی‌پرسیم: «چه چیزی را باید عوض کنم تا خوشحال شوم؟» بلکه می‌پرسیم: «چه چیزی در خودم هست که هنوز جرئتِ مواجهه با آن را پیدا نکرده‌ام؟»

یکی از زیباترین لحظه‌های فیلم، سکانسی است که زمان از حرکت می‌ایستد. آدم‌ها در شهر بی‌حرکت می‌شوند، جهان در سکوت فرو می‌رود و جولی شروع به دویدن می‌کند؛ به سمتِ یک انتخاب با امکان دیگر، به سمت زندگی‌ای که شاید می‌توانست داشته باشد. در آن لحظه، انگار زمان برای همه متوقف شده، جز برای جولی. او می‌دود؛ گویی می‌خواهد پیش از آنکه جهان دوباره به حرکت درآید، خودش را به تمام زندگی‌هایی برساند که هنوز فرصتِ تجربه کردنشان را دارد. انگار می‌خواهد همه‌چیز را داشته باشد، بی‌آنکه مجبور باشد چیزی را از دست بدهد.

اما در سکانسِ پایانی، تصویرِ درست در نقطه‌ی مقابل آن قرار می‌گیرد. این بار زمان متوقف نیست. زندگی جریان دارد و جولی ایستاده و تماشا می‌کند. با دوربینش عشقش ایویند را می‌بیند؛ مردی که روزگاری بخشی از آینده‌ی احتمالی او بود و حالا در کنار زنی دیگر و فرزندشان، زندگی خودش را ادامه می‌دهد. حالا جولی دیگر نمی‌دود. فقط نگاه می‌کند؛ به زندگی‌ای که زمانی می‌توانست زندگیِ ایده‌آلِ خودش باشد و حالا نیست. یک‌جا زمان می‌ایستد و جولی می‌دود؛ جایی دیگر زمان و زندگی می‌گذرند و جولی تماشا می‌کند. در اولی، جولی می‌خواهد به تمام امکان‌های زندگی برسد؛ در دومی، با یکی از امکان‌هایی روبه‌رو می‌شود که دیگر سهم او نیست.

چه تقابل تلخی؛ گویی فیلم در فاصله‌ی میان این دو تصویر، معنای انتخاب را به ما یادآوری می‌کند: «نمی‌توان همه‌ی اشکالِ زندگی‌ با تنوعی که هوس می‌کنیم، با هم تجربه کنیم. هر انتخاب، به معنای چشم‌پوشی از مسیرهای دیگری است که شاید می‌توانستند به زندگی ما تعلق داشته باشند.» پایان فیلم هم بیشتر از آنکه درباره‌ی رسیدن جولی باشد، درباره‌ی پذیرفتنِ ناتمام‌بودن است. شاید قرار نیست بالاخره یک روز بفهمیم دقیقاً چه کسی هستیم و بعد زندگی را شروع کنیم. شاید زندگی همین مسیرِ آزمون، خطا، انتخاب، از دست دادن و دوباره ساختن است. و شاید «بدترین آدم دنیا» در نهایت درباره‌ی بدترین آدم دنیا نیست؛ درباره‌ی انسانی است که می‌ترسد یک زندگی را انتخاب کند، چون می‌ترسد تمام زندگی‌های دیگری را که می‌توانست داشته باشد از دست بدهد.

اما حقیقت تلخ زندگی این است: «هر انتخابی، هزاران امکانِ انتخاب‌نشده را می‌کُشد…» و شاید هنر زندگی همین باشد: برای امکان‌هایی که از دست داده‌ایم اندوهگین شویم، اما آن‌قدر در سوگ زندگی‌های نزیسته نمانیم که زندگیِ پیش رو را هم از دست بدهیم…